Germanizmy w języku polskim
Spory napływ słów rodem z Niemiec to wiek XIII i trzy kolejne stulecia. Miało miejsce wtedy lokowanie miast na prawie magdeburskim. Polacy zaczęli przyswajać sobie mowę przybyszów zza Odry, związaną z prawem, budownictwem, organizacją i rozwojem miast. Drugi znamienny okres zapożyczeń z języka niemieckiego przyniosły czasy zaborów. Obcobrzmiące słowa na stałe przeniknęły wtedy do polszczyzny. I to zarówno w postaci pojedynczych słów, dosłownych kalek językowych, jak i całych wyrażeń frazeologicznych. Germanizacja z czasów II wojny światowej również nie pozostała bez echa. Na szczęście mimo silnych i wieloletnich nacisków ze strony zaborcy, a potem wojennego okupanta, polskie społeczeństwo zdołało zachować swoją tożsamość i język swoich pradziadów.
Wśród niemieckich słów, które na stałe zadomowiły się w polszczyźnie na uwagę zasługują:
- blacha – wzorem dla tego pojęcia było niemieckie słowo Blech
- cegła – Ziegel
- cel - Ziel
- cukier - Zucker
- dach – Dach
- druk – Druck
- flaszka - Flasche
- furman – określenie na woźnicę dostarczył niemiecki Fuhrmann
- futerał - Futteral
- gmina – wzorem dla tego słowa było niemieckie Gemeinde
- handel – germanizm dosłowny
- holować – inspirowano się słowem holen i jego znaczeniem przynosić, przyprowadzić
- jarmark – w języku naszych sąsiadów Jahrmarkt to wielki targ doroczny
- kitel – Kittel
- knajpa - Kneipe
- komin – pochodzi od słowa Kamin
- obcas - Absatz
- pakować - packen
- pędzel – Polacy inspirowali się słowem Pinzel
- rura -zapożyczone od słowa Rohr
- sznur – Schnurr
- szpachla -Spachtel
- szwagier – Schwager
- szwindel – Schwindel
- szyba – wzorem dla tego słowa było niemieckie Scheibe
- szyld - Schild
- weksel – Wechsel
- wyklarować – pochodzi od niemieckiego klar
- zecer – Setzer, nic dziwnego, że to słowo na stałe weszło do Polszczyzny, w pewnym okresie na ziemiach polskich tylko Niemcy zajmowali się drukowaniem książek.
Ciekawą rzeczą jest, że we współczesnej gwarze śląskiej zauważyć można sporo naleciałości z języka niemieckiego. Przykładami takich słów są: wic (niem. Witz) – kawał, żart, ancug (Anzug) – garnitur, egal – obojętnie.
Niektóre zapożyczenia strukturalne z języka Goethego do dziś używane są w języku polskim. Chodzi tu np. o takie wyrazy jak: dworzec kolejowy (Bahnhof), czasopismo (Zeitschrift), parostatek (Dampf – Schiff), w pierwszym rzędzie (in erster Reihe), światopogląd (Weltanschaung).
Warto wiedzieć, że z języka naszych zachodnich sąsiadów przejęliśmy np. przyrostek: - unek, który jest spolszczonym niemieckim: -ung.
Od Niemców nauczyliśmy się także licznej frazeologii np. nie być w stanie, od przypadku do przypadku, tu leży pies pogrzebany, być w posiadaniu.
Iwona Trojan
(iwona.trojan@dlalejdis.pl)
Główna pozycja bibliografii: dr Tomasz Połomski: „Rola zapożyczeń z języka niemieckiego w procesie kształtowania się polszczyzny na przestrzeni wieków”.
Fot. pixabay.com
Ostatnio dodane
- Na co uważać przy wymowie słów po angielsku? Najczęstsze pomyłki
- Raport językowy Preply: jak i dlaczego uczyliśmy się języków obcych w 2022 roku?
- Studia czy szkoła zawodowa
- Dlaczego warto uczyć się języków obcych?
- Wiedza, doświadczenie, relacje
- Jak bez wysiłku opanować angielski?
- Jak się uczyć, aby się nauczyć?
- ISIC - poznaj legitymację studencką
- Jak skutecznie nauczyć się języka obcego
- Niecodzienne sposoby na naukę języków obcych

Komentarze